Wie: Heleen van Doremalen (62)
Beroep: theatermaker, actrice, presentatrice, docent
‘Onderweg met mijn woonwagen beleef ik veel mooie ontmoetingen. Een vrouw alleen op een tractor, dat is toch iets dat vragen oplevert. Mensen stellen allerlei vragen, vaak gaat het erover of ik niet bang ben zo alleen. In de gesprekken die ik dan heb, leg ik uit dat ik me alleen in het bos vaak veiliger voel dan in een drukke stad. En als ze me stoer of dapper vinden, vertel ik dat ik best wel eens bang ben, maar het toch doe.
Ik ben opgegroeid met het verhaal van Roodkapje; ga niet van de gebaande paden want dat is eng en gevaarlijk. Maar ik heb geleerd dat je juist als je bang bent, je ook dapper kunt zijn. En als het erover gaat dat het juist als vrouw zo stoer is, voer ik het gesprek daarover, wat die norm eigenlijk betekent. Waarom is dat voor een vrouw stoer en voor een man niet? Ik zie dan dat het aanvankelijke beeld dikwijls verandert. En ik hoop dat mensen zelf ook iets meer durven te doen wat ze echt willen.
Ik heb een prima jeugd gehad, al miste ik met mijn moeder wel een wezenlijke connectie. Zij zorgde goed voor ons in praktische zin, maar was afwezig in het emotionele, in de echte aandacht. Ergens voelde ik als kind dat er iets ontbrak, alleen kon ik dat niet duiden.
Pas na haar dood bleek mijn moeder door de oorlog getraumatiseerd te zijn geweest. Over dat stuk geschiedenis werd nooit gesproken. Achteraf begreep ik toen waarom het voor haar zo moeilijk was geweest om de liefde en aandacht te geven waar ik naar verlangde.
Dat is zeker voor haar heel naar geweest, en dat doet me verdriet. Tegelijk was mijn gemis ook heel reëel. Ik heb er lang en hard voor moeten knokken om dit allebei een plaats te geven. Ik kijk er nu met mildheid naar, en ik zet me met hart en ziel in om het zelf anders te doen. Misschien ook daarom ben ik altijd op zoek naar wezenlijk contact, echte verbinding.
De gesprekken die ik onderweg heb gaan over van alles. Het is niet alleen luisteren omdat iemand dat fijn vindt of het nodig heeft. Dat is heel belangrijk, maar het maakt ook mijn leven rijker. Van de meningen en ervaringen van anderen leer ik veel. Het helpt me om steeds met een nieuwe blik naar dingen kijken en ik zit minder vast in oordelen.
Ik neem er altijd de tijd voor. In mijn betaalde werk heb ik natuurlijk net als iedereen met deadlines te maken. Als ik in gesprek ga met mensen die ik onderweg ontmoet, schakel ik over naar een andere modus. Dat gaat als vanzelf; ik wil graag weten wat iemand beweegt en neem daar altijd ruim de tijd voor.
De gesprekken en ontmoetingen die ik voor mijn werk als theatermaker heb en de ‘onbetaalde’ gesprekken, lopen erg door elkaar. Hoe dan ook maak ik meestal veel meer uren dan dat ik in rekening breng. Ik ben wel eens een half jaar bezig geweest met een project waar ik 1000,- voor ontving. Voor een andere opdracht maakte ik 400 uren geluidsopnames voor uiteindelijk een uur resultaat. Dat kun je inefficiënt noemen, en dat is het zakelijk gezien ook. Maar het is zoals ik ben en ook werk. In die uren heb ik zoveel ontmoetingen die onbetaalbaar zijn.
Bij een van mijn projecten werkte ik in een Bredase wijk, waarbij ik een tafeltje en 2 stoelen bij een flat plaatste en zo in gesprek kwam met flatbewoners. In deze flat woonden veel weduwen en weduwnaars en was er weinig onderling contact. Als iemand mij zijn verhaal vertelde was dat vaak voor het eerst dat erover werd gesproken. Toen ik er later terugkwam, bedankte een man me voor het gesprek. Hij vertelde dat hij er zonder dat gesprek waarschijnlijk niet meer was geweest; hij zat op dat moment diep in de put. Dat raakte me enorm. Ik wist niet meer precies hoe we in gesprek waren geraakt, maar wel dat ik daar ruimte voor moest maken. Dat maakt natuurlijk alle andere gesprekken de moeite waard.
Hij had het niet breed, maar bood me als dank kaartjes aan voor een voorstelling in het Chassé theater. We zijn daar samen heengegaan.
Een andere keer sprak ik een Somalische man die iedere dag met zijn moeder in Somalië belde. Kort daarop had ik in dezelfde flat een gesprek met een Bredanaar, die als volwassen man nog dagelijks bij zijn moeder langs ging. Met hun heel verschillende achtergrond waren het eigenlijk allebei moederskindjes. Ik had het daar met hun over en ze werden zich bewust van de grappige en bijzondere band die ze hadden. Daardoor ontstaat dan een onverwachte verbinding in een flat met zoveel verschillende bewoners.
Tijdens COVID, van 2020 tot 2022, konden veel kwetsbare bewoners niet naar buiten. Mijn vriendin Mirjam Sengers en ik zijn toen met riksja’s door de Bredase wijken gereden met een soort muziektheaterprogramma. We deden op afstand spelletjes met de bewoners en zongen samen. In de winterperiode produceerden en presenteerden wij het tv-programma Bakkie Troost Teevee bij BredaNu. Zo konden anderen thuis meegenieten. Ook hebben we toen een digitaal buurthuis opgezet voor ontmoeting op afstand. We probeerden zo de eenzaamheid te doorbreken en te zorgen voor wat vertier en verbinding in een lastige periode.
Ik woon in de wijk Brabantpark, een leuke wijk vol verschillen; Er zijn koopwoningen en sociale huur en mensen die hier geboren en getogen zijn, maar ook veel nieuwkomers. Jarenlang was er een Brabantparkfestival om te verbinden en buurtbewoners elkaar te laten ontmoeten. Door COVID stopte dat en werd het niet meer opgepakt. In het wijkplatform waar ik in zit, opperde ik om dat festival weer opnieuw te organiseren. Ik heb dat op me genomen op voorwaarde dat er niet zou worden vergaderd omdat dat vooral veel tijd kost en vaak weinig oplevert. Ik heb allerlei mensen uit de wijk gevraagd om een activiteit op het festival te organiseren. De regels waren simpel: de activiteit moet helpen bij verbinding, je regelt alles zelf en ruimt achteraf zelf op. Iedereen die ik aansprak zei ja. De Gemeente Breda zorgde voor subsidie voor marktkramen, toiletten etc.
Uiteindelijk waren er meer dan twintig activiteiten. Er was geweldige muziek, er was een stormbaan en de Leijstroom regelde dat hun bewoners buiten konden sjoelen met buurtgenoten. Iedereen kwam uit z’n bubbel en had plezier met elkaar.
Volgend jaar hoop ik weer samen met buurtgenoten een geweldige editie neer te mogen zetten. Iedereen is enthousiast, dus dat komt vast goed.
Ik spreek met heel veel verschillende mensen. Als iemand ogenschijnlijk in niets op mij lijkt, en mij wil overtuigen van zijn eigen gelijk, dan probeer ik ook daar zonder oordeel naar te luisteren. Ik heb geleerd dat mensen die zichzelf overschreeuwen, dat dikwijls doen omdat niemand ooit naar ze luistert. En door dan gewoon wèl te luisteren wordt dat milder, verandert dat.
Ik probeer uit de individuele ontmoetingen die ik heb universele lessen te trekken en die uit te dragen, in mijn werk en daarbuiten.
